VRAAG EN AANBOD VAN NIKKEL: BELANGRIJKSTE MARKTFACTOREN

Vraag naar nikkel in elektrische voertuigen

De opkomst van elektrische voertuigen (EV's) heeft de wereldwijde vraag naar nikkel aanzienlijk beïnvloed, waardoor de productie van EV-batterijen een cruciale marktfactor is geworden. Nikkel is een belangrijk onderdeel van lithium-ionbatterijen, met name in chemische verbindingen zoals nikkel-kobalt-mangaan (NCM) en nikkel-kobalt-aluminium (NCA). Beide vereisen nikkel van hoge zuiverheidsgraad Klasse 1 om de energiedichtheid en prestaties te verbeteren.

Naarmate landen zich inzetten voor decarbonisatie en de auto-industrie overschakelt van verbrandingsmotoren naar elektrische voertuigen, neemt de vraag naar nikkelrijke kathodes snel toe. Fabrikanten geven prioriteit aan batterijtypen met een hoger nikkelgehalte voor een grotere actieradius en sneller opladen, waardoor de afhankelijkheid van duurdere en geopolitiek gevoelige alternatieven zoals kobalt afneemt.

Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) is de verkoop van elektrische auto's tussen 2019 en 2023 meer dan verviervoudigd. Deze groei heeft de nikkelmarkt structureel onder druk gezet, aangezien de vraag naar nikkel van batterijkwaliteit naar verwachting in de nabije toekomst het aanbod zal overtreffen. Autofabrikanten zoals Tesla en Volkswagen hebben langetermijnleveringsovereenkomsten gesloten met mijnbouwers om de toegang tot nikkel van batterijkwaliteit te garanderen, wat het strategische belang van het metaal in de toeleveringsketens van elektrische auto's onderstreept.

Bovendien hebben verschillende overheden industriebeleid ingevoerd om de binnenlandse productie van elektrische auto's en de productie van batterijen te stimuleren, waardoor de rol van nikkel in de energietransitie verder wordt versterkt. Zo biedt de Amerikaanse Inflation Reduction Act prikkels voor de inkoop van batterijmaterialen in eigen land of bij vrijhandelspartners, wat de wereldwijde nikkelhandel beïnvloedt.

Er zijn echter risico's. Het nikkel dat nodig is voor elektrische auto's moet voldoen aan strenge zuiverheidsnormen en wereldwijd kan slechts een beperkt aantal producenten deze kwaliteit leveren. Traditionele mijnbouwactiviteiten hebben vaak extra raffinagecapaciteit nodig om aan de vraag te voldoen, wat zowel milieu- als financiële uitdagingen met zich meebrengt. Bovendien kunnen de evoluerende batterijchemieën – zoals lithiumijzerfosfaat (LFP), dat geen nikkel bevat – de toekomstige vraag gedeeltelijk compenseren als deze breder buiten China wordt toegepast.

Kortom, de toenemende acceptatie van elektrische auto's wereldwijd verandert de vraagstructuur van de nikkelmarkt. Hoewel de groeivooruitzichten sterk blijven, zal de toekomstige dynamiek afhangen van technologische innovatie, regelgeving en de snelheid waarmee elektrische auto's wereldwijd worden geïntroduceerd.

Nikkel in de productie van roestvrij staal

Lang voordat elektrische voertuigen populair werden, was de belangrijkste markt voor nikkel de productie van roestvrij staal. Dit segment vertegenwoordigt nog steeds het grootste deel van de wereldwijde nikkelconsumptie, goed voor ongeveer 65-70% van het totale gebruik. De corrosiebestendigheid en sterkteverhogende eigenschappen van nikkel maken het een cruciaal legeringselement in austenitisch roestvrij staal, dat veel wordt gebruikt in de bouw, transport en maakindustrie.

De vraag naar roestvrij staal, en daarmee ook naar nikkel, is nauw verbonden met economische cycli. Bouwhausse, investeringen in infrastructuur en industriële activiteit, met name in opkomende markten zoals India, Indonesië en China, beïnvloeden de consumptiedynamiek aanzienlijk. Naarmate de Chinese economie groeide, groeide ook de staalproductie, waardoor China 's werelds grootste nikkelconsument is geworden.

De Chinese productie van roestvrij staal – met name de 300-serie, die tussen de 8% en 10,5% nikkel bevat – heeft de groei van de nikkelvraag al meer dan tien jaar in stand gehouden. Recenter is ook Indonesië naar voren gekomen als een belangrijke speler, met grote investeringen in geïntegreerde productiecentra voor nikkel en roestvast staal. Deze ontwikkelingen verschuiven niet alleen wereldwijde productiecentra, maar creëren ook interne vraagstromen die de binnenlandse nikkelproductie absorberen.

Roestvast staal is echter grotendeels compatibel met ferro-nikkel en nikkelgietijzer van lagere kwaliteit (NPI), die tegen lagere kosten kunnen worden geproduceerd dan nikkel van klasse 1 voor batterijen. Dit heeft geleid tot complexe marktsplitsingen, met twee belangrijke prijsklassen: één voor geraffineerd batterijmetaal en één voor het segment van staal van lagere kwaliteit.

Technologische vooruitgang heeft ook de recyclebaarheid van roestvast staal verbeterd, waardoor secundair nikkel op de markt is gekomen. Gerecycled roestvast staal vertegenwoordigt nu een niet-triviaal onderdeel van de toeleveringsketen en helpt de vraag naar gewonnen nikkel marginaal te compenseren. Gezien de beperkte zuiverheid is secundair nikkel echter minder relevant voor batterijtoepassingen.

Ondanks de aandacht die elektrische voertuigen trekken, blijft de roestvaststaalsector een vitale en stabiele afnemer van nikkel. De omvang en historische consistentie ervan vormen een ankerpunt voor de markt, zelfs nu nieuwe technologieën extra volatiliteit met zich meebrengen. In de toekomst zullen naar verwachting ook mega-infrastructuurprojecten en schone energietransities – zoals zonne- en windenergie-installaties – de sterke vraag naar nikkelhoudende roestvrijstalen componenten in stand houden.

Concentratie en risico's in de nikkelvoorziening

Het groeiende strategische belang van nikkel heeft de aandacht gevestigd op de toeleveringsketen, die met verschillende uitdagingen kampt, waaronder geografische concentratie, marktvolatiliteit en milieubeperkingen. De wereldwijde nikkelvoorziening is zowel beperkt als sterk geconcentreerd, wat risico's met zich meebrengt voor initiatieven voor energietransitie die afhankelijk zijn van veilige grondstoffen.

Indonesië en de Filipijnen domineren de wereldwijde nikkelwinning. In 2023 was Indonesië goed voor meer dan 40% van de wereldwijde nikkelvoorziening, gevolgd door de Filipijnen met ongeveer 10%. Deze concentratie geeft aanleiding tot zorgen over de veerkracht van de toeleveringsketen, vooral te midden van geopolitieke onzekerheden, exportverboden en veranderende regelgeving.

Het besluit van Indonesië in 2020 om de export van onbewerkt nikkelerts te verbieden, heeft de wereldmarkt verstoord. Hoewel het de bedoeling was om de ontwikkeling van lokale smelterijen en de industrialisatie met toegevoegde waarde te stimuleren, onderstreepte het ook de kwetsbaarheid van de afhankelijkheid tussen producent en consument. Sindsdien heeft Indonesië zijn raffinagecapaciteit uitgebreid en is het in de waardeketen opgeklommen. Het is niet alleen een belangrijke ertsleverancier geworden, maar ook een midstream-verwerker en een potentieel batterijcentrum.

Naast de ertsproductie blijft ook de verwerkingscapaciteit schaars. Meer dan de helft van het wereldwijde aanbod bestaat uit nikkel van lagere kwaliteit, zoals ferronikkel of NPI, die zonder extra raffinage niet geschikt zijn voor gebruik in batterijen. Investeringen in nieuwe raffinagetechnologieën – zoals hogedrukzuuruitloging (HPAL) – beloven de productie van nikkel van batterijkwaliteit te bevorderen, maar brengen aanzienlijke kosten- en milieuoverwegingen met zich mee.

Een andere uitdaging aan de aanbodzijde is ESG-toezicht. Nikkelwinning, met name in tropische ontwikkelingslanden, kan leiden tot ontbossing, waterverontreiniging en verdrijving van gemeenschappen als het niet goed wordt gereguleerd. Stakeholders eisen steeds vaker traceerbaarheid en milieuverantwoordelijkheid, waardoor producenten onder druk worden gezet om meer verantwoorde praktijken te hanteren en tegelijkertijd mogelijk het tempo van projectgoedkeuringen afneemt.

Op financieel vlak heeft de nikkelmarkt prijsstijgingen en -verstoringen gekend – het meest bekend in maart 2022, toen een short squeeze op de London Metal Exchange (LME) ervoor zorgde dat de prijzen binnen enkele uren verdubbelden. Dergelijke episodes benadrukken de risico's van concentratie, niet alleen in de fysieke aanvoer, maar ook in de financiële marktstructuren die de nikkelhandel ondersteunen.

Om een ​​veerkrachtige aanvoer te garanderen, diversifiëren westerse landen en autofabrikanten hun bronnen en financieren ze exploratieprojecten in Canada, Australië en Afrika. Strategische partnerschappen, voorraadbeleid en transparante prijsmechanismen worden steeds vaker gebruikt als instrumenten om concentratierisico's te beperken. Er worden ook initiatieven voor lokalisatie van de toeleveringsketen nagestreefd om te voorzien in de binnenlandse behoeften aan batterijproductie, met name in de VS en de EU.

De cruciale rol van nikkel in de toekomst van schone energie maakt het aanpakken van aanbodrisico's een noodzaak voor zowel overheden als industrieën. Het waarborgen van een evenwichtige, gediversifieerde en duurzame toeleveringsketen bepaalt het tempo waarin de energietransitie kan plaatsvinden.